18 jan 2023

'Gelieve het werk niet aan te raken' is alleen geopend op 18 februari

 De expositie 'Gelieve het werk niet aan te raken' is alleen geopend op 18 februari

Kort voor de opening van de expositie van Marnix Sixma vertelde hij ons dat hij niets wilde laten zien; er zou alleen een door David Stroband geschreven tekst zijn. Volgens deze tekst is de ruimte van Block C nu gevuld met de ideeën en gedachten van de kunstenaar.

Voor ons is dit niet waarneembaar, waardoor we nu “de nieuwe kleren van de keizer” exposeren. Ook Marnix zelf is gedurende de hele periode afwezig. We vinden niet dat deze ideeën van de kunstenaar afhankelijk zijn van onze ruimte en voelen ons niet in staat er enige noodzakelijkheid aan te geven.

Daarom hebben we na de opening besloten Block C te sluiten tot 18 februari, de geplande laatste dag van de expositie. We zijn dan open van 13:00-17:00u. Wie wil kan komen vaststellen dat er inderdaad niets (te zien) is en ons eventueel aanspreken op dit besluit.

Hierna volgt de zaaltekst.

Agnes Scholte en Marinus Augustijn


Geachte bezoeker,

U heeft zojuist de trap beklommen naar de expositieruimte van Block C. Vol verwachting keek u uit nieuw werk te ervaren van een betrekkelijk jonge kunstenaar die Marnix Sixma heet, 31 jaar oud is en in 2019 is afgestudeerd aan de Bachelor Beeldende Kunst van Academie Minerva in Groningen.

U verwachtte visuele vormen te ontmoeten, materialen, wellicht geluid of geur. Misschien een tekst of een performance. Maar nee: u treft een lege ruimte. Louter de specifieke architectonische ruimte van Galerie Block C. Welkom op de eerste solotentoonstelling van Marnix Sixma met als titel Gelieve het werk niet aan te raken. De tentoonstelling loopt van zaterdag 14 januari tot en met zaterdag 18 februari 2023.

Zoals de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig ooit schreef: “Er is niets moeilijker dan te schrijven over leegte.” Ik ga deze uitdaging echter toch aan en probeer u met behulp van deze tekst iets van inzicht te geven in de wereld achter deze schijnbaar niet waarneembare solotentoonstelling van Marnix Sixma.

Door de expositieruimte leeg te laten, door er geen enkele ingreep te doen, er geen enkel object in te plaatsen, positioneert Marnix Sixma zich in een nog tamelijk jonge kunsthistorische traditie. In 1958 was de Franse kunstenaar Yves Klein de eerste die een Parijse galerie leeg presenteerde. Sindsdien hebben verschillende kunstenaars het besluit genomen te exposeren zonder maar iets expliciet te tonen. Dit deden ze om verschillende redenen. Kritiek op de verwachtingen van de kunstwereld rondom het maar steeds creëren van nieuw werk; het opstuwen van steeds meer productie was een motivatie om leegte te tonen. Maar ook werden ter beschikking gestelde tentoonstellingsruimtes alleen maar open gesteld voor het binnenvallende natuurlijke licht (zon en maan) zonder daar iets materieels aan toe te voegen of werd, juist met behulp van leegte, de aandacht gevestigd op de specifieke schoonheid van de expositieplek. Kunstenaars laadden de lege ruimtes ook op met concepten rondom spirituele of kosmische energie. Met behulp van tekst (een titel, een ‘verklarende’ tekst) zouden deze specifieke ideeën dan te ervaren zijn. Kunstenaar Gustav Metzger heeft in 1977 een tekst geschreven (Years without Art) waarin hij alle kunstenaars oproept te staken en gedurende drie jaar geen kunst te produceren en alleen leegte te exposeren. Het vormt een kritisch statement tegenover een kunstwereld die louter op productie en economische principes is gebaseerd.

Marnix Sixma toont in de eerste maanden van 2023 een lege expositieruimte in Galerie Block C in Groningen. Zijn besluit hiertoe is afgewogen of beter gezegd: zeer weloverwogen. Hij voelde zelfs een grote urgentie om dit te doen. Deze expositie die geen expositie lijkt te zijn is geen uiting van gemakzucht, maar een roep vanuit innerlijke noodzaak. Al sinds zijn afstuderen beschouwt Marnix op kritische wijze de positie van de kunstenaar binnen de kunstwereld en in bredere zin onze huidige samenleving. Deze reflecties vertaalt hij in vrij minimale beeldende gebaren vol ironie en humor. In de recente expositie met genomineerden voor het Hendrik de Vriesstipendium in Kunstpunt Groningen staat op een grote witte muur een aantal keer in kleine letters geschreven: “here I am”. De tekst, aan de linkerzijde nog leesbaar, lost geleidelijk aan op in de muur. In de zomer van 2020 deed Marnix mee aan een expositie bij kunstplatform TAC Eindhoven, waar hij de gehele expositieruimte heeft behangen met veelkleurige post-its met daarop steeds de gestempelde zin “We’re sorry for the inconvenience”. Op beide locaties lijkt Marnix zich bijna te verontschuldigen voor zijn zichtbare aanwezigheid als kunstenaar, maar neemt hij zichzelf tegelijkertijd op de hak in zijn zichtbaarheid. Tijdens zijn examen aan Minerva presenteerde hij een kunstenaarsboek waarin hij een verzameling vragen en tekstuele statements presenteerde (onder de titel Art should) waarin een ironisch licht geworpen wordt op mechanismen en dogma’s binnen de kunstwereld en zeker ook het kunstonderwijs. Een van de vragen luidt: ‘’Does art need ego?’’.

Het aanbod van een eerste solo-expositie maakte Marnix Sixma scherp bewust van alle verwachtingen die hier aan gekoppeld zouden worden. Het voelde als een eer en er moesten nieuwe ideeën voor de invulling van de expositie ontwikkeld worden, om daarna nieuw werk te kunnen gaan produceren. Marnix voelt, zoals meer jonge kunstenaars, al sinds zijn afstuderen sterk de druk om zichzelf continu zichtbaar te positioneren binnen de kunstwereld. Openingen aflopen, zich voor stipendia aanmelden, subsidieaanvragen schrijven; het lijkt de vertrouwde praktijk voor kunstenaars. Ook binnen de kunstwereld heersen codes en verwachtingen die raken aan brede maatschappelijke tendensen. Transparantie, zichtbaarheid, het direct ontcijferbare, strategie: het zijn termen die zeer vertrouwd klinken in een samenleving die toch nog steeds sterk economisch geconditioneerd is. Ook zijn ze min of meer vastgeklonken aan het hedendaagse (in ieder geval Nederlandse) kunstenaarschap waarbinnen je jezelf constant moet manifesteren, agenderen en conformeren aan beleidslijnen van verschillende instanties om te kunnen overleven.

Marnix Sixma heeft besloten een solo te maken waar hij de verwachtingen van de beschouwer frustreert. Ideeën, gedachten worden deze keer niet verpakt in materialen of vormen; er is geen productie zichtbaar. Aanwezig zijn alleen leegte en stilte. Marnix neemt in onze samenleving een verafgoding waar van het direct waarneembare. Veel beeld moet gemakkelijk leesbaar zijn, zodat binnen de waarneming niet te veel tijd hoeft te worden gespendeerd aan eigen interpretatie. Momenteel voldoet voor Marnix even geen enkele vorm of materialisatie om de essenties van zijn ideeën en gedachten in mede te kunnen delen. U als bezoeker zult nu misschien zeggen of denken: de kunstenaar toont niets en heeft dus gefaald. Verwachtingen worden niet waargemaakt. Deze expositie is mislukt. Hij heeft zijn kans laten lopen op succes. Inderdaad stelt de kunstenaar zich hier heel kwetsbaar op. Het lijkt of hij niet bij machte is iets te tonen. En in letterlijke zin is dat ook zo. Daar bent u als bezoeker nu getuige van. Dit betekent echter niet dat de kunstenaar niets te vertellen heeft. Integendeel! Hij loopt over van gedachten en ideeën. 
Concepten die in zijn werk de afgelopen tijd een belangrijke rol spelen, delen een grond van tijdelijkheid. Ze betreffen de thema’s tijd, identiteit en verandering. Uit eigen notities van Marnix spreekt een potentiële neiging tot falen om essenties van gedachten hieromtrent definitief zichtbaar te kunnen maken. Een citaat van hem: “Onopgemerkte aanwezigheid. Geen bombarie, maar tijdelijkheid. Snel weer vergeten worden, dan wel niet te bestaan. Gaat mijn werk daar misschien over? Bestaat het, als het niet gezien wordt? En zou ik het waarneembaar moeten maken, juist daarom? Nee, dat zou onzin zijn en daar wil ik dan ook tegen in gaan. Ik ben hier even, voor dit korte moment. Zowel op deze expo als in het leven in het algemeen. Ik licht op, een stipje op de radar, om vervolgens weer uit te doven. Ik wil geen geschreeuw, geen grote gebaren. Maar wel een geste, een pleidooi voor de subtiliteit. Daarmee riskeer ik dat mensen me zwak of nietszeggend vinden, en begeef ik me op flinterdun ijs: het maken van een beeldend werk zonder ‘eigen’ uiterlijk zal immers weinig toevoegen aan het portfolio dat mijn oh-zo-belangrijke visitekaartje is. Maar mijn kunstenaarspraktijk is niet één van uitbundige productie. Ze belichaamt meer een sluipend en langzaam proces, een combinatie van gedachten, conversaties. Ze tast de grenzen af van mijn eigen begrip van de wereld en mijzelf. Het gaat mij (mogelijk, of waarschijnlijk) niet om het maken van fysiek werk, besef ik nu. Deze expositie zal een leegte zijn die daarnaar verwijst.”

Gedurende de periode van 14 januari tot en met 18 februari 2023 laadt beeldend kunstenaar Marnix Sixma Galerie Block C op met zijn ideeën en gedachten. Deze zijn niet concreet tastbaar en zijn niet direct te verstaan. De kunstenaar zelf zal fysiek als ook in materiele vorm afwezig zijn. Deze onzichtbare bijdrage van Marnix kan als activistisch gezien worden, maar tegelijkertijd ook als poëtisch gebaar. De kunstenaar is aanwezig in zijn afwezigheid. Hij toont in expliciete zin een minimale wereld die tegelijkertijd een gelaagdheid aan inhouden impliceert. Eigenlijk stelt hij een ontmoeting aan u voor. Een ontmoeting met de specifieke architectonische ruimte, een ontmoeting met het binnenvallende licht of juist met de mensen die ook in de ruimte aanwezig zijn. Maar bovenal een ontmoeting met verwachtingen, die eveneens onzichtbaar zijn maar wel degelijk gericht zijn op een zichtbaar resultaat. De leegte en stilte vormen prima condities om tot reflecties te komen, de waarneming te intensiveren, aandacht te geven.

Marnix Sixma creëert een podium van leegte, van aanwezige afwezigheid in de ruimte van Block C. Daarmee laat hij onze waarneming pendelen tussen het absolute nulpunt en de zogeheten ‘tabula rasa’: de drager van al het mogelijke. Alleen met behulp van de titel geeft de kunstenaar mogelijk enig houvast. Er valt niets aan te raken. Dat zou ook te definitief zijn. Er kan echter wel afgetast worden. Daarin schuilen veel meer mogelijkheden.

David Stroband.